آموزشگاه موسیقی پدر

تنبک

تنبک (تمبک، دمبک، دندونک، ضرب) یکی از سازهای کوبه‌ای ایرانی است که در مجموعه سازهای جامی شکل قرار می‌گیرد. هم‌خانواده‌های تمبک، داربوکا در کشورهای عربی و ترکیه و زیربغلی در کشور افغانستان می‌باشند. برای وجه‌تسمیه آن هنوز رای نهایی حاصل نشده است. بهمن رجبی معتقد است نام این ساز تنبک می‌باشد و به خاطر قلب حرف "ن" به "م" تمبک خوانده می‌شوند مانند شنبه که در حالت محاوره‌ای تبدیل به شمبه می‌شود.

در نوازندگی این ساز عبارات "تم" و "بک" و پلنگ و زیر وجود دارد؛ بنابراین زیاد بعید نیست که نام‌گذاری این ساز بر اساس این عبارات انجام‌شده باشد. ساز تمبک تنها ساز کوبه ای است که از هر ده انگشت برای نواختن آن استفاده می‌شود. ساز کوبه‌ای اولین سازی است که توسط بشر برای ترساندن حیوانات یا اطلاع‌رسانی به یکدیگر ابداع شد.

پیشینه تنبک با نام دمبلک به‌پیش از اسلام می‌رسد و به نظر دکتر معین دمبک از همین نام آمده است. تنبک در چند دهه اخیر پیشرفت چشمگیری داشته است و در حال حاضر به‌عنوان سازی مستقل و تک‌نواز هم مطرح می‌شود.
تنبک نوازی

اجزاء تشکیل‌دهنده ساز تنبک

ساز تمبک شامل دهانه بزرگ، دهانه کوچک، نفیر یا گلویی، بدنه و پوست می‌باشد. ساز تمبک از دو قسمت استوانه‌ای شکل تشکیل شده است. قسمت اول که در هنگام نواختن جلو قرار می‌گیرد، به قطر تقریبی ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر و به طول ۴۵ سانتیمتر است که سطح بالایی آن پوست کشیده شده و در پایین به قسمت دوم متصل شده است. این قسمت یک استوانه باریک‌تر است که در انتها کمی گشادتر می‌شود.

ساز تنبک به‌صورت یک‌تکه از کنده درختان توت، گردو، زبان‌گنجشک یا کاج ساخته می‌شود و پوستی که بر روی آن کشیده می‌شود عمدتاً پوست گوساله، شتر، گوسفند یا بز می‌باشد.
تنبک

 نواختن تنبک

تمبک به‌صورت افقی روی ران نوازنده قرار می‌گیرد. دست چپ بالای ساز و دست راست در کنار ساز قرار می‌گیرد و با انگشتان، نرمه و تمامی دست خود بر قسمت‌های مختلف پوست اعم از مرکز، میان و کنار می‌کوبد. از آنجائی که برای نواختن تنبک از تمام اجزاء دست‌ها استفاده می‌شود لذا نوازندگان می‌توانند خلاقیت زیادی از خود نشان دهند. در این ساز از نت‌های استاندارد موسیقی استفاده نمی‌شود تنها یک سری اشکال قراردادی بین نوازندگان وجود دارد.

نوازندگان برتر تنبک

نقش تنبک نه‌فقط نگه‌داشتن ضرب و همراهی با سایر سازهاست بلکه به ابتکار حسین تهرانی و همکاری دیگران گروهی بنام تنبک‌نوازان تأسیس شد که تاکنون قطعات زیبایی نواخته‌اند. از قدما می‌توان به حاجی خان ضرب‌گیر، عیسی آقا باشی، رضاقلی خان نوروزی، ابوالحسن صبا (معلمِ حسین تهرانی) مسعود خان، شعبان قناری، مهدی قیاسی، رضا روانبخش و عبدالله دوامی نام برد و از معاصرین تنبک‌نواز می‌توان به حسین تهرانی، جهانگیر ملک، امیر ناصر افتتاح، بهمن رجبی، ناصر فرهنگ فر، محمد اسماعیلی، مرتضی اعیان، داریوش رفیعی، امیر بیداریان نژاد، ملوک ضرابی، جمشید محبی، داریوش زرگری، نوید افقه و همایون شجریان اشاره کرد.

در حال بارگذاری ...